Polityka ryzyka w banku: jak wpływa na klienta

Polityka ryzyka w banku nie jest dowolnym wyborem – wynika z Prawa bankowego i rekomendacji KNF. Wyjaśniamy, skąd biorą się limity przy kredycie, dlaczego banki oceniają tę samą osobę różnie i jakie prawa ma klient.

Polityka ryzyka to obowiązek z Prawa bankowego

W każdym banku działa system zarządzania ryzykiem i system kontroli wewnętrznej (art. 9). Projektuje je zarząd, a rada nadzorcza ocenia ich skuteczność (art. 9a).

Bank musi stosować sformalizowane zasady określania podejmowanego ryzyka i procedury jego pomiaru (art. 9b). Potrzebne są też limity ograniczające ryzyko i zasady działania po ich przekroczeniu.

Chodzi o limity samego banku, np. na portfel kredytów, a nie o limit karty klienta. Bank musi też mieć kapitał na wszystkie istotne rodzaje ryzyka (art. 128).

Polityka ryzyka nie zastępuje oceny zdolności kredytowej. Bank zawsze uzależnia kredyt od zdolności klienta do spłaty (art. 70) – więcej o zdolności kredytowej.

Kredyt hipoteczny – limity z Rekomendacji S

Najbardziej odczuwalne są parametry z Rekomendacji S KNF, zmienionej w czerwcu 2023 r. Wartości ostateczne ustala zarząd banku w strategii zatwierdzonej przez radę nadzorczą.

Parametr	Co zaleca KNF
LtV (kredyt do wartości nieruchomości)	do 80%, do 90% z dodatkowym zabezpieczeniem, np. ubezpieczeniem
DStI (raty do dochodu)	szczególna uwaga powyżej 40% przy dochodach do przeciętnych w regionie, powyżej 50% dla pozostałych
Okres kredytu	zalecany do 25 lat, najwyżej 35 lat
Bufor stopy (zmienna stopa)	MAX(5 pkt proc. − stopa referencyjna NBP; 2,5 pkt proc.) + ewentualnie 1,5 pkt proc.
Dochody w kilku walutach	założenie spadku wartości pozostałych walut o 50%

Bank może przekroczyć progi DStI, ale ma to być świadoma akceptacja wyższego ryzyka po obu stronach. Bez wkładu własnego bank co do zasady nie kredytuje pełnej wartości nieruchomości.

Bufor stopy procentowej w 2026 roku

Bufor to dodatkowe punkty procentowe, które bank dolicza do oprocentowania, sprawdzając, czy udźwigniesz ratę. Bank wyznacza go co najmniej raz w miesiącu.

Stopa referencyjna NBP wynosi 3,75% od 5 marca 2026 r. Wzór daje więc 5 − 3,75 = 1,25 pkt proc., czyli mniej niż minimum 2,5 pkt proc. (wyliczenie własne).

Stopa nie zmieniała się w ostatnich 100 dniach roboczych, więc dodatek 1,5 pkt proc. nie występuje. Minimalny bufor przy zmiennej stopie to dziś 2,5 pkt proc.

Banki mogą stosować wyższe bufory. Przy okresowo stałej stopie bufor maleje wraz z długością okresu stałej stopy.

Bufor nie dotyczy kredytów mieszkaniowych ze stopą stałą na cały okres. Tezy o „sztywnych 5 pkt proc.” są nieaktualne od zmiany Rekomendacji S w 2023 r.

Jak te limity przekładają się na odmowy, opisujemy w tekście o powodach odmowy kredytu hipotecznego.

Kredyty gotówkowe i karty – Rekomendacja T

Przy kredytach detalicznych KNF nie podaje jednego progu obciążenia dochodu. Wskaźnik DtI ustala zarząd banku w strategii zatwierdzonej przez radę nadzorczą.

Bank musi zbadać zdolność kredytową ilościowo i jakościowo, uwzględniając całe zadłużenie klienta. Liczą się też zobowiązania wobec firm pożyczkowych.

Uproszczona ocena jest możliwa tylko przy małych kwotach, liczonych jako wielokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Górna granica zależy m.in. od rodzaju kredytu i długości współpracy z bankiem.

Sprzedaż kredytu ma być oddzielona od akceptacji ryzyka. Doradca w oddziale zwykle nie decyduje więc sam o przyznaniu kredytu.

Na decyzję wpływa też scoring banku i historia w BIK – więcej o scoringu BIK.

Dlaczego dwa banki oceniają klienta różnie

• każdy bank sam ustala maksymalne DStI, DtI i LtV w granicach zaleceń KNF,
• banki stosują własne modele scoringowe i własne bufory, nie niższe od minimum,
• bank może mieć wyczerpany limit portfela, np. na branżę, region lub rodzaj zabezpieczenia,
• apetyt na ryzyko zatwierdza rada nadzorcza i może się on zmieniać.

Limity koncentracji wynikają z Rekomendacji C KNF. Przy kredytach firmowych opisujemy je w tekście o ocenie ryzyka branżowego.

Banki zmieniają kryteria także pod wpływem otoczenia, np. stóp procentowych. Zmiana kryteriów nie świadczy więc sama w sobie o złej polityce banku.

Prawa klienta wobec decyzji banku

Na wniosek bank przekazuje na piśmie wyjaśnienie oceny zdolności kredytowej, z czynnikami i danymi, które na nią wpłynęły (art. 70a). Wniosek składa się w ciągu roku, a bank odpowiada w 30 dni.

Bank musi o tym prawie pouczyć, a konsument nie płaci za wyjaśnienie. Opłatę bank może pobrać tylko od przedsiębiorcy.

Przy decyzji w pełni automatycznej przysługuje prawo do wyjaśnień, ponownej decyzji z udziałem człowieka i własnego stanowiska (art. 105a ust. 1a).

Przy opóźnieniu w spłacie bank wzywa do zapłaty z terminem co najmniej 14 dni roboczych (art. 75c). Informuje też o prawie do wniosku o restrukturyzację kredytu.

Gdy klient nie dotrzymuje warunków umowy lub traci zdolność, bank może ją wypowiedzieć. Termin wynosi 30 dni, a przy zagrożeniu upadłością 7 dni (art. 75).

Jak przygotować się do oceny, opisujemy w tekście o rozmowie z analitykiem kredytowym.

Gdzie zobaczyć politykę ryzyka banku

Banki publikują ujawnienia o adekwatności kapitałowej, tzw. Filar III. Pekao podaje w nich m.in. łączny współczynnik kapitałowy: 17,67% na 31 marca 2026 r. przy minimum 8%.

Zarząd banku oświadcza tam, że systemy zarządzania ryzykiem pasują do profilu ryzyka i strategii. Wewnętrznych progów DStI, LtV ani scoringu banki w tych dokumentach nie podają.

Najczęstsze pytania o politykę ryzyka w banku

Źródła:

• Prawo bankowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 38), art. 9–9c, 70, 70a, 75, 75c, 105a i 128
• KNF – Rekomendacja S, wersja po zmianie z 19.06.2023 (PDF)
• UKNF – stanowisko w sprawie oceny zdolności kredytowej (07.02.2023, PDF)
• KNF – Rekomendacja T (PDF)
• KNF – Rekomendacja C (PDF)
• KNF – rekomendacje dla banków
• NBP – podstawowe stopy procentowe
• Bank Pekao – informacje w zakresie adekwatności kapitałowej, stan na 31.03.2026 (PDF)