Czarna lista kredytowa to potoczne określenie niekorzystnych informacji o spłacie zobowiązań, a nie nazwa jednego oficjalnego rejestru. Osoba szukająca kredytu może usłyszeć to określenie, gdy ma zaległości lub opóźnienia odnotowane w bazach wykorzystywanych przy ocenie wniosku. Samo pojawienie się danych nie oznacza jednak automatycznej odmowy finansowania. Znaczenie mają rodzaj informacji, jej aktualność oraz sytuacja wnioskodawcy. Różne bazy zbierają różne dane i działają według odmiennych zasad.
Co kryje się pod potoczną nazwą
Gdy ktoś mówi, że „trafił na czarną listę”, zwykle nie zna jeszcze źródła problemu. Może chodzić o opóźnienie widoczne w historii spłaty, zgłoszoną zaległość albo wcześniejszą odmowę kredytu. Ta ostatnia sama w sobie nie dowodzi istnienia żadnego wpisu. Bez wskazania konkretnej bazy i informacji trudno ustalić, co wpłynęło na decyzję kredytodawcy. Dlatego najpierw trzeba oddzielić potoczne określenie od danych, które rzeczywiście można sprawdzić.
Historia spłaty nie składa się wyłącznie z informacji negatywnych. Terminowo regulowane zobowiązania również mogą być w niej widoczne. Opóźnienie i niespłacony dług to także różne sytuacje: zaległość może zostać uregulowana, choć informacja o wcześniejszym przebiegu spłaty nie musi od razu zniknąć. Więcej o tym, co składa się na historię kredytową, przeczytasz w osobnym haśle.
Skąd biorą się informacje o spłacie i zaległościach
Biuro Informacji Kredytowej, czyli BIK, gromadzi dane przekazywane przez uprawnione podmioty o zobowiązaniach i przebiegu ich spłaty. Nie jest wykazem samych dłużników: informacje mogą dotyczyć zarówno terminowych płatności, jak i opóźnień. To podmiot przekazujący dane zna historię konkretnej umowy i odpowiada za jej prawidłowe raportowanie. Podstawą działania BIK jest art. 105 ust. 4 Prawa bankowego, pozwalający bankom tworzyć takie instytucje z bankowymi izbami gospodarczymi. Zakres działania tej bazy wyjaśnia hasło o Biurze Informacji Kredytowej.
Osobno działają biura informacji gospodarczej, czyli BIG-i. Przyjmują one informacje gospodarcze przekazywane przez wierzycieli na zasadach przewidzianych w przepisach. Mogą to być dane o zobowiązaniach niezwiązanych z kredytem, na przykład o zaległych płatnościach za usługi. Przekazanie informacji o długu wymaga spełnienia określonych warunków, w tym dotyczących zawiadomienia dłużnika. Dług konsumenta wierzyciel może zgłosić, gdy łącznie wynosi co najmniej 200 zł i jest wymagalny od co najmniej 30 dni. Musi też minąć miesiąc od wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze zgłoszenia (art. 14 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych). Krajowy Rejestr Długów jest biurem informacji gospodarczej, a nie drugim określeniem BIK.
Czy wpis przekreśla szanse na kredyt
Nie ma jednej decyzji, którą automatycznie wywołuje każdy negatywny wpis. Kredytodawca ocenia dostępne informacje razem z dochodami, wydatkami i istniejącymi zobowiązaniami wnioskodawcy. Może więc inaczej potraktować krótkie, zakończone opóźnienie niż nadal niespłacaną zaległość. Sama obecność danych w bazie nie mówi też, czy osoba może obecnie regulować nowe raty. Temu służy ocena zdolności kredytowej.
Odmowa nie musi wynikać z historii spłat. Przyczyną może być również relacja planowanej raty do dochodów albo sposób udokumentowania przychodów. Podobnie brak negatywnych informacji nie gwarantuje przyznania kredytu. Jeśli podejrzewasz, że problemem jest wpis, ustal, jakiego zobowiązania dotyczy i kto przekazał dane. Dopiero wtedy można ocenić, czy informacja opisuje rzeczywistą zaległość, dawną spłatę czy pomyłkę.
Jak sprawdzić dane i zareagować na błąd
Zacznij od ustalenia, w której bazie znajdują się kwestionowane dane. Informacje o swojej historii zgromadzonej w BIK można sprawdzić w raporcie dotyczącym własnej osoby. Jeśli chodzi o zaległość zgłoszoną do biura informacji gospodarczej, sprawdź dane w odpowiednim biurze. Konsument ma do swoich danych w biurze bezpłatny dostęp raz na 6 miesięcy (art. 22b ust. 3). Zwróć uwagę na wierzyciela, rodzaj zobowiązania i stan spłaty. W interpretacji informacji kredytowych pomoże hasło o raporcie BIK.
Gdy dane są błędne lub nieaktualne, zgłoś zastrzeżenie podmiotowi, który je przekazał. Opisz, co się nie zgadza, i zachowaj dokumenty potwierdzające swoje stanowisko, na przykład potwierdzenie spłaty. Możesz też zwrócić się do podmiotu przetwarzającego dane z żądaniem ich sprostowania (art. 16 RODO). Spłata długu powinna znaleźć odzwierciedlenie w aktualnych danych o zobowiązaniu, lecz nie oznacza automatycznego usunięcia całej historii.
Po spłacie kredytu BIK może dalej przetwarzać dane za pisemną zgodą klienta, którą można w każdej chwili odwołać (art. 105a ust. 2 Prawa bankowego). Bez zgody jest to możliwe tylko po zwłoce ponad 60 dni i upływie 30 dni od uprzedzenia klienta (art. 105a ust. 3). Takie dane można przetwarzać najwyżej 5 lat od wygaśnięcia zobowiązania (art. 105a ust. 5). W BIG wierzyciel ma 14 dni od powzięcia informacji o spłacie na żądanie aktualizacji danych (art. 29 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych). Dane o długu konsumenta biuro usuwa co do zasady najpóźniej po 6 latach od wymagalności roszczenia (art. 31 ust. 1 pkt 9).
Hasło „czyszczenie” może sugerować, że każdą niekorzystną informację da się usunąć na życzenie. Tak nie jest. Możliwość sprostowania lub usunięcia danych zależy między innymi od ich poprawności i podstawy przetwarzania. Zamiast zamawiać usługę obiecującą zniknięcie wpisów, ustal, których danych dotyczy problem i dlaczego miałyby zostać zmienione. Osobno wyjaśniamy, na czym polega czyszczenie danych w BIK.
Najczęstsze pytania
Nie. To potoczna nazwa, pod którą ludzie łączą różne informacje o zobowiązaniach. Dane o spłacie kredytów i informacje o zaległościach mogą pochodzić z odmiennych baz. Aby wyjaśnić swoją sytuację, trzeba ustalić, o jaki wpis chodzi i kto go przekazał.
Spłata powinna zostać uwzględniona w informacji o stanie zobowiązania. Nie oznacza jednak, że cała historia jego spłaty natychmiast zniknie z BIK. Po uprzedzeniu klienta dane o zwłoce ponad 60 dni mogą pozostać nawet 5 lat od wygaśnięcia zobowiązania. Jeśli po spłacie dane nadal pokazują nieuregulowaną zaległość, zgłoś rozbieżność podmiotowi, który przekazał informację.
Negatywna informacja może utrudnić uzyskanie kredytu, ale nie przesądza wyniku każdego wniosku. Kredytodawca bierze pod uwagę także obecną sytuację finansową oraz szczegóły zobowiązań. Bez znajomości konkretnego wpisu i zasad oceny stosowanych przez kredytodawcę nie da się przewidzieć decyzji.
Sprawdź dane o zobowiązaniu w bazie, w której widnieje informacja. Powinny pozwolić ustalić, jakiej należności dotyczy zgłoszenie. Jeśli kwestionujesz dług albo jego aktualną wysokość, skontaktuj się z podmiotem, który przekazał dane, i przedstaw dokumenty dotyczące spłaty.
Źródła:
