Anioł biznesu to prywatny inwestor, który przeznacza własne pieniądze na rozwój młodej firmy, zwykle w zamian za udział w jej przyszłym sukcesie. Może też dzielić się doświadczeniem i kontaktami, ale zakres takiego wsparcia zależy od ustaleń z przedsiębiorcą.
Dla firmy oznacza to możliwość pozyskania kapitału bez zaciągania typowego kredytu. Dla inwestora jest to przedsięwzięcie ryzykowne: firma może nie osiągnąć zakładanych wyników, a odzyskanie pieniędzy może okazać się trudne. Dlatego przed podpisaniem dokumentów strony ustalają nie tylko kwotę inwestycji, lecz także wpływ inwestora na firmę.
Jak anioł biznesu finansuje firmę
Częstym rozwiązaniem jest objęcie przez inwestora udziałów w zamian za wkład pieniężny. Pieniądze trafiają wtedy do spółki i mogą sfinansować jej działalność. W spółce z o.o. nowy wspólnik obejmujący udziały w podwyższonym kapitale składa co do zasady oświadczenie w formie aktu notarialnego. Inwestor staje się współwłaścicielem, ale nie otrzymuje z tego powodu obietnicy określonego zysku. Taka inwestycja może pomóc zgromadzić kapitał na start przedsięwzięcia.
Inwestor może też kupić udziały od dotychczasowego wspólnika. W takim przypadku płaci sprzedającemu, więc sama sprzedaż nie dostarcza spółce nowych pieniędzy. Zbycie udziału w spółce z o.o. wymaga co do zasady formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. To rozróżnienie ma znaczenie, gdy przedsiębiorca szuka środków na rozwój produktu, zatrudnienie lub bieżące wydatki. Przed rozmową o wycenie trzeba więc ustalić, komu inwestor zapłaci.
Wsparcie może przyjąć również inną formę, na przykład pożyczki. Umowa pożyczki o wartości ponad 1000 zł wymaga formy dokumentowej. Sama nazwa „anioł biznesu” nie przesądza, czy firma oddaje udziały, czy zaciąga dług. O skutkach decydują uzgodniona konstrukcja transakcji i podpisane dokumenty. Przedsiębiorca powinien odróżnić pieniądze wniesione do spółki od kwoty, którą będzie musiał zwrócić.
Co inwestor zyskuje i czym ryzykuje
Posiadacz udziałów może uczestniczyć w decyzjach wspólników na zasadach właściwych dla spółki. Nie staje się jednak automatycznie członkiem zarządu. Strony mogą uzgodnić, że inwestor będzie doradzał założycielom, otwierał kontakty handlowe albo pomagał w ocenie planów. Warto oddzielić takie wsparcie od formalnego prawa do podejmowania decyzji.
Inwestor liczy zwykle na wzrost wartości firmy i możliwość sprzedaży udziałów w przyszłości. Nie ma jednak pewności, że znajdzie kupującego lub uzyska oczekiwaną cenę. Może też stracić zainwestowane pieniądze, jeśli przedsięwzięcie się nie powiedzie. Doświadczenie inwestora pomaga oceniać ryzyko, lecz nie usuwa go ani nie gwarantuje sukcesu firmy.
Założyciel zyskuje środki, ale dzieli się własnością firmy. Przy kolejnych inwestycjach jego procentowy udział może się zmniejszać. Znaczenie ma nie tylko wycena, lecz także uprawnienia przypisane inwestorowi i sposób podejmowania ważnych decyzji. Przed podpisaniem dokumentów warto więc przeanalizować, jak zmieni się pozycja dotychczasowych wspólników.
Jak ustalić zasady współpracy
Rozmowy zwykle zaczynają się od potrzeb firmy: na co przeznaczy kapitał i jak sprawdzi postępy. Inwestor chce natomiast zrozumieć produkt, klientów, koszty i ryzyka. Może poprosić o dokumenty finansowe oraz informacje o prawach do rozwijanego rozwiązania. Taka analiza służy obu stronom, bo pozwala wychwycić rozbieżności przed zawarciem transakcji.
Ustalenia powinny jasno opisywać, co inwestor wnosi i co otrzymuje w zamian. Ważne są też zasady przekazywania informacji, ewentualny udział w decyzjach oraz sposób rozwiązywania sporów. Jeśli strony oczekują od inwestora regularnego doradztwa, powinny określić jego zakres. Samo zapewnienie o „kontaktach i wsparciu” trudno później ocenić.
Osobnej rozmowy wymaga wyjście z inwestycji, czyli przyszła sprzedaż udziałów. Strony mogą mieć różne oczekiwania co do czasu sprzedaży, nabywcy i dalszego prowadzenia firmy. Warunki uzgodnione na początku pomagają uniknąć konfliktu, gdy pojawi się oferta zakupu albo potrzeba pozyskania kolejnego inwestora. Nie zastępują jednak oceny konkretnej umowy.
Czym różni się od funduszu i kredytu
Anioł biznesu inwestuje własne środki i sam ocenia, czy chce wesprzeć przedsięwzięcie. Fundusz venture capital działa według przyjętej strategii inwestycyjnej i korzysta z kapitału zgromadzonego na inwestycje. Oba rodzaje inwestorów mogą interesować się młodymi firmami, lecz przebieg rozmów, oczekiwany zakres informacji i sposób podejmowania decyzji mogą się różnić.
Przy typowej inwestycji w udziały spółka nie dostaje harmonogramu spłat kapitału jak przy pożyczce. Oddaje natomiast część własności, a inwestor uczestniczy w ryzyku przedsięwzięcia. Kredyt i inne formy długu opierają się na obowiązku zwrotu pieniędzy zgodnie z warunkami umowy. Odrębnym rozwiązaniem jest finansowanie startupu długiem.
Żadne z tych źródeł nie jest odpowiednie dla każdej firmy. Przedsiębiorca, który chce zachować pełną własność, inaczej oceni ofertę inwestora niż osoba szukająca także partnera do rozwoju biznesu. Powinien porównać nie tylko koszt pozyskania pieniędzy, ale również ryzyko spłaty, wpływ na decyzje i warunki zakończenia współpracy.
Najczęstsze pytania
Nie. Objęcie lub zakup udziałów jest częstym sposobem inwestowania, ale strony mogą wybrać inną formę finansowania, na przykład pożyczkę. Trzeba sprawdzić, co przewidują dokumenty: udział we własności firmy i obowiązek zwrotu pieniędzy mają różne skutki.
To zależy od umowy. Przy pożyczce firma zobowiązuje się do zwrotu pieniędzy. Objęcie udziałów w zamian za wkład nie tworzy samo w sobie harmonogramu spłat. Inwestor ponosi wtedy ryzyko, że nie odzyska wniesionej kwoty.
Samo posiadanie udziałów nie czyni inwestora członkiem zarządu. Może on uczestniczyć w decyzjach wspólników, a jego dodatkowy wpływ zależy od uzgodnionych uprawnień. Przedsiębiorca powinien sprawdzić w dokumentach, które decyzje będzie podejmował samodzielnie, a które wymagają udziału inwestora.
Przedsiębiorca może szukać kontaktów przez środowisko startupowe, wydarzenia branżowe i rekomendacje innych założycieli. Przed rozmową dobrze przygotować opis firmy, potrzeb finansowych i planu wykorzystania środków. Równie ważne jest poznanie doświadczenia inwestora oraz jego oczekiwań wobec współpracy.
Źródła:
