Oprocentowanie stałe to sposób ustalania odsetek, w którym umówiona stopa procentowa nie zmienia się przez wskazany okres. Ten okres może być krótszy niż czas trwania kredytu lub lokaty. Dlatego „stałe” nie zawsze oznacza „niezmienne do końca umowy”.
W kredycie taka stopa ułatwia przewidywanie kosztu odsetek przez czas jej obowiązywania. Przy lokacie pozwala ustalić, według jakiej stopy będą naliczane odsetki. W obu przypadkach trzeba osobno sprawdzić pozostałe warunki umowy i to, co stanie się po zakończeniu okresu stałej stopy.
Co pozostaje stałe, a co może się zmieniać
Stała jest stopa używana do naliczania odsetek, a nie każda kwota związana z umową. W kredycie odsetki zależą także od salda zadłużenia i czasu, za który bank je nalicza. Gdy spłacasz kapitał, saldo zwykle maleje. Przy niezmienionej stopie kwota odsetek przypadająca na kolejne okresy może więc być inna. Sama nazwa oprocentowania nie mówi też, czy umowa przewiduje inne koszty.
Stała stopa nie jest obietnicą niezmiennej raty w każdej sytuacji. Jej wysokość zależy również od sposobu spłaty kapitału. Może się zmienić po nadpłacie, zmianie harmonogramu albo zakończeniu okresu stałej stopy. Rozróżniaj zatem oprocentowanie od harmonogramu spłat: pierwsze określa podstawę naliczania odsetek, drugi pokazuje kwoty i terminy płatności.
Przy lokacie stała stopa nie oznacza, że pieniądze zawsze przyniosą taki sam wynik netto. Znaczenie mają czas utrzymywania środków i warunki wypłaty przed terminem. Na kwotę, którą ostatecznie otrzymasz, wpływa także podatek. Od odsetek od środków na rachunku i w innych formach oszczędzania pobiera się 19% zryczałtowanego podatku (art. 30a ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT). Stała stopa mówi więc o sposobie naliczania odsetek, a nie o niezmiennej wartości nabywczej oszczędności.
Jak działa stała stopa w kredycie
W Polsce przy kredycie hipotecznym stałe oprocentowanie może obowiązywać tylko przez część okresu spłaty. Ustawa o kredycie hipotecznym definiuje stałą stopę jako określoną wyłącznie w umowie stałą wartość procentową. Może ona obowiązywać przez cały okres umowy albo w jej poszczególnych okresach (art. 4 pkt 20). Przez ten czas rynkowe zmiany stóp nie zmieniają samej umówionej stopy kredytu. Nie oznacza to jednak, że późniejszy koszt finansowania jest już znany. O zasadach oprocentowania po tym okresie decydują warunki umowy oraz ustalenia dotyczące dalszej spłaty.
Przed podpisaniem umowy sprawdź początek i koniec okresu stałej stopy. Ustal też, według jakiej zasady będzie wyznaczane oprocentowanie później i czy przewidziano możliwość uzgodnienia kolejnego okresu stałej stopy. To szczególnie ważne przy zobowiązaniu spłacanym długo po zakończeniu pierwszego okresu. Kredytodawca musi udostępniać informacje o rodzajach oprocentowania i ich konsekwencjach dla konsumenta (art. 10 ust. 1 pkt 6). Porównanie ofert wymaga zatem spojrzenia dalej niż na początkową ratę.
Czym różni się od oprocentowania zmiennego
Przy oprocentowaniu zmiennym stopa kredytu może być aktualizowana zgodnie z zasadami zapisanymi w umowie. Przy stałym oprocentowaniu nie zmienia się ona w umówionym okresie. Daje to ochronę przed wzrostem tej stopy w tym czasie, ale nie pozwala automatycznie skorzystać z jej rynkowego spadku. Nie da się z góry stwierdzić, która opcja okaże się tańsza przez cały czas spłaty. Inne są też zasady wcześniejszej spłaty. Przy stopie zmiennej bank może pobrać rekompensatę tylko w pierwszych 36 miesiącach, do 3% spłacanej kwoty (art. 40 ust. 2–3). W okresie stałej stopy rekompensata jest możliwa przez cały ten okres. Nie może jednak przekraczać kosztów kredytodawcy bezpośrednio związanych z przedterminową spłatą (art. 40 ust. 6–7).
Wybór dotyczy więc nie tylko oczekiwań wobec przyszłych stóp. Liczy się również to, jaką zmianę raty możesz udźwignąć po zakończeniu okresu stałego oprocentowania. Nie traktuj prognozy jako pewnego wyniku: przyszłe warunki mogą różnić się od dzisiejszych. Szerzej opisuje to hasło o ryzyku stopy procentowej.
Na co patrzeć przy porównywaniu ofert
Porównuj oferty dla podobnej kwoty, czasu spłaty i sposobu płacenia rat. Sprawdź nie tylko wysokość stałej stopy, lecz także czas jej obowiązywania, pozostałe koszty i zasady dalszego oprocentowania. Niższa stopa początkowa nie musi oznaczać niższego łącznego kosztu. W ocenie kosztów kredytu pomaga również rzeczywista roczna stopa oprocentowania, ale nie zastępuje lektury warunków umowy.
Przy lokacie sprawdź, czy stała stopa obowiązuje do końca uzgodnionego okresu oraz co dzieje się przy wcześniejszej wypłacie. Zwróć też uwagę na zasady po zakończeniu lokaty: ponowne ulokowanie środków może odbywać się na innych warunkach. Przy kredycie zapytaj natomiast o harmonogram po zakończeniu okresu stałej stopy. To właśnie późniejsza część umowy bywa trudniejsza do przewidzenia.
Najczęstsze pytania
Nie zawsze. Rata zależy także od sposobu spłaty kapitału i aktualnego harmonogramu. Może się zmienić na przykład po nadpłacie albo po zakończeniu okresu stałej stopy. Stałość oprocentowania dotyczy umówionej stopy naliczania odsetek, nie każdej płatności wynikającej z umowy.
Niekoniecznie. Stała stopa może obowiązywać tylko przez wskazaną część spłaty. Przed zawarciem umowy sprawdź, kiedy ten okres się kończy i według jakich zasad zostanie ustalone późniejsze oprocentowanie. Sama nazwa oferty nie odpowiada na te pytania.
Spadek stóp rynkowych nie obniża automatycznie stopy ustalonej jako stała na dany okres. Dzięki temu samemu mechanizmowi jej rynkowy wzrost również nie podnosi umówionej stopy w tym czasie. Skutek finansowy można ocenić dopiero przez porównanie warunków konkretnych umów.
Określa stopę naliczania odsetek w umówionym okresie, lecz nie przesądza o kwocie otrzymanej po podatku ani o wartości nabywczej pieniędzy. Wynik zależy też od warunków lokaty, zwłaszcza zasad wcześniejszej wypłaty środków.
Źródła:
