LIBOR to dawna referencyjna stopa procentowa, używana do ustalania oprocentowania umów finansowych w różnych walutach. Jej pełna angielska nazwa to London Interbank Offered Rate. LIBOR miał odzwierciedlać koszt pozyskania przez banki niezabezpieczonych środków od innych banków. Nie był oprocentowaniem, które klient mógł otrzymać w banku. Stanowił punkt odniesienia: umowa określała, jak wykorzystać jego wartość przy wyliczaniu odsetek.
LIBOR jest dziś wskaźnikiem historycznym: według brytyjskiego nadzorcy FCA wszystkie 35 jego ustawień trwale wygasło. Ostatnie, syntetyczne odmiany dolarowe opublikowano 30 września 2024 r. Nadal można jednak spotkać jego nazwę w starszej umowie kredytowej, dokumentach dotyczących obligacji albo opisie instrumentu finansowego. Żeby zrozumieć taki dokument, trzeba sprawdzić nie tylko nazwę wskaźnika, lecz także walutę, okres oraz zasady jego zastąpienia.
Jak wyznaczano LIBOR
LIBOR opierał się na informacjach przekazywanych przez grupę banków uczestniczących w jego wyznaczaniu. Chodziło o warunki, na jakich bank mógłby pozyskać środki na rynku hurtowym, a nie o ofertę kredytu dla osoby prywatnej. Administrator opracowywał zgłoszenia według ustalonej metody. W różnych okresach metoda ta uwzględniała również dostępne dane o transakcjach. Dlatego określenie LIBOR jako „średniej ofert banków” upraszcza sposób jego powstawania.
Nie istniała jedna wartość LIBOR pasująca do każdej umowy. Wskaźnik wyznaczano osobno dla określonych walut i okresów, na jakie bank mógłby pozyskać środki. Umowa wskazywała właściwą odmianę oraz dzień, z którego należało wziąć jej wartość. Pomylenie tych elementów mogło zmienić wynik obliczenia odsetek, nawet jeśli oba dokumenty posługiwały się nazwą LIBOR.
Jak wpływał na oprocentowanie umowy
W umowie o zmiennym oprocentowaniu LIBOR mógł stanowić składnik stopy używanej do obliczania odsetek. Drugim składnikiem bywała marża określona w umowie. Sama zmiana wskaźnika nie musiała od razu zmieniać raty: znaczenie miały także terminy aktualizacji oprocentowania i sposób naliczania odsetek. Dlatego publikowana wartość LIBOR nie była gotową odpowiedzią na pytanie, ile wyniesie kolejna płatność.
LIBOR nie był stopą ustalaną przez bank centralny. To rozróżnienie pomaga przy czytaniu informacji o oprocentowaniu: decyzja dotycząca stopy referencyjnej banku centralnego i wartość wskaźnika wpisanego do umowy oznaczają różne rzeczy. Mogą na siebie pośrednio oddziaływać, ale nie są tym samym. O tym, który wskaźnik służy do obliczenia należności, rozstrzyga treść danej umowy.
Dlaczego LIBOR wycofano i co go zastąpiło
Rynek pożyczek międzybankowych, który LIBOR miał opisywać, nie zawsze dostarczał dość transakcji stanowiących mocną podstawę wyznaczania wskaźnika. Ujawniono również przypadki manipulowania zgłoszeniami. To podważyło zaufanie do jego wiarygodności i przyspieszyło przechodzenie na inne wskaźniki. Tradycyjne odmiany LIBOR wygaszano stopniowo, a przejściowe odmiany syntetyczne służyły rozliczaniu części starszych umów. Nie były przeznaczone do nowych kontraktów. Ostatnią syntetyczną odmianę funtową opublikowano 28 marca 2024 r.
Nie powstał jeden zamiennik LIBOR dla wszystkich walut i umów. Przykładowo na rynku dolarowym stosuje się SOFR, a na rynku funta szterlinga SONIA. Według Banku Anglii SONIA opiera się na rzeczywistych transakcjach i odzwierciedla oprocentowanie pożyczek overnight w funtach. Te wskaźniki opierają się na innych rynkach i metodach niż LIBOR. SOFR wiąże się z transakcjami zabezpieczonymi, których mechanizm przybliża hasło o transakcjach repo. Zamiana wskaźnika wymagała więc ustalenia, jak obliczać oprocentowanie według nowych zasad.
W starszym dokumencie informacja o wycofaniu LIBOR nie wystarcza do samodzielnego obliczenia należności. Trzeba ustalić, jaki zamiennik przyjęto, od kiedy go stosowano i czy przewidziano korektę uwzględniającą różnice między wskaźnikami. Rozwiązanie mogło wynikać z postanowień umowy, jej zmiany albo zasad mających zastosowanie do danego rodzaju kontraktu. Nie należy zakładać, że każda umowa przeszła na ten sam wskaźnik.
Gdzie można spotkać LIBOR w Polsce
Polski czytelnik może natrafić na LIBOR przede wszystkim przy analizie starszego finansowania w walucie obcej lub dokumentów opisujących takie finansowanie. Dotyczy to zwłaszcza kredytów we frankach szwajcarskich. Dla umów podlegających prawu państwa UE Komisja Europejska wyznaczyła zamiennik CHF LIBOR: stopę składaną SARON ze stałym spreadem korygującym. Stosuje się go od 1 stycznia 2022 r. (rozporządzenie wykonawcze 2021/1847). W dokumentach dotyczących kredytu złotowego może z kolei zobaczyć wskaźnik WIBOR. Podobieństwo nazw nie oznacza, że wskaźniki były wymienne. Różniły się między innymi walutą i rynkiem, które miały odzwierciedlać.
Przy sprawdzaniu starej umowy najlepiej odczytać pełną nazwę wskaźnika, walutę i okres wskazany obok jego nazwy. Następnie trzeba znaleźć zapis określający, co dzieje się po zaprzestaniu jego publikacji. Taki zapis bywa nazywany klauzulą awaryjną albo zastępczą. Jeśli dokumenty były zmieniane, znaczenie ma również treść późniejszych uzgodnień. Dopiero te elementy pozwalają ustalić, według jakich zasad obliczano odsetki.
Najczęstsze pytania
LIBOR nie jest już publikowany jako bieżący wskaźnik. Jego nazwa może jednak pozostać w starszej umowie lub historii jej rozliczeń. Jeśli umowa odwoływała się do LIBOR, sposób dalszego obliczania odsetek trzeba ustalić na podstawie właściwych dla niej dokumentów i zasad zastąpienia wskaźnika.
Nie. Oba wskaźniki mogły służyć jako punkt odniesienia przy oprocentowaniu, ale odnosiły się do innych rynków. Przy czytaniu umowy sama końcówka „IBOR” nie wystarcza. Trzeba sprawdzić pełną nazwę wskaźnika, walutę oraz sposób ustalania oprocentowania.
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich kredytów. Zamiennik zależy między innymi od waluty i zasad przyjętych dla konkretnej umowy. Potrzebne informacje powinny wynikać z dokumentów określających dalsze naliczanie odsetek. Sama wiadomość, że LIBOR wycofano, nie wskazuje jeszcze nowej stopy.
Źródła:
- Financial Conduct Authority – zakończenie publikacji LIBOR (35 ustawień, odmiany syntetyczne, ostatnia publikacja 30.09.2024)
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/1847 – ustawowy zamiennik CHF LIBOR (stopa składana SARON + stały spread korygujący, od 1.01.2022)
- Federal Reserve Bank of New York – SOFR (koszt pożyczek overnight zabezpieczonych obligacjami skarbu USA)
- Bank of England – SONIA (oprocentowanie pożyczek overnight w funtach, oparte na transakcjach)
