Ministerstwo Sprawiedliwości po raz pierwszy policzyło osobno sprawy o sankcję kredytu darmowego. Jak podaje Interia za money.pl, w I kwartale 2026 r. do sądów trafiło 4375 takich pozwów, a większość z nich złożyli nie sami kredytobiorcy, lecz firmy, które odkupiły od nich roszczenia. Liczbę spraw może jeszcze zwiększyć wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r.
Firmy skupujące roszczenia pozywają częściej niż konsumenci
Według danych resortu firmy, które nabyły roszczenia od konsumentów, wniosły 3189 pozwów, a sami konsumenci – 1038. Mechanizm jest prosty: firma wypłaca klientowi określoną kwotę za roszczenie i sama prowadzi spór z bankiem, a jeśli wygra, zatrzymuje odzyskane pieniądze. Konsument dostaje pieniądze szybciej, ale często mniej, niż wynosi pełna wartość roszczenia.
Związek Banków Polskich podaje, że na koniec marca 2026 r. banki miały 104 704 reklamacje i 27 241 pozwów dotyczących sankcji kredytu darmowego, z czego ponad 23 tys. spraw czekało na rozstrzygnięcie. Od kwietnia wpłynęło ok. 6,6 tys. nowych reklamacji. Wcześniej sektor informował, że wygrywa ok. 85% takich spraw.
Czym jest sankcja kredytu darmowego
Sankcję przewiduje art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, która obowiązuje od 18 grudnia 2011 r. Dotyczy kredytów konsumenckich – m.in. gotówkowych, ratalnych i konsolidacyjnych – co do zasady do kwoty 255 550 zł, a nie typowych kredytów hipotecznych. Jeśli kredytodawca naruszył wskazane w ustawie obowiązki, np. informacyjne, konsument po złożeniu pisemnego oświadczenia zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy.
Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Spór dotyczy m.in. tego, od kiedy liczyć ten termin: banki wskazują, że od wypłaty kredytu, a część prawników – że dopiero od spłaty zobowiązania przez klienta. Prawnik konsumencki Wojciech Bochenek zwraca uwagę, że stanowisko banków może w praktyce ograniczać konsumentom możliwość skorzystania z ochrony.
Co orzekł TSUE w sprawie C-744/24
W wyroku z 23 kwietnia 2026 r., wydanym na pytanie Sądu Rejonowego we Włodawie, Trybunał uznał, że dyrektywa o kredycie konsumenckim sprzeciwia się warunkom umownym, zgodnie z którymi oprocentowanie nalicza się nie tylko od całkowitej kwoty kredytu, lecz także od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu, np. prowizji czy składki ubezpieczeniowej. Przykład z Interii: jeśli umowa opiewała na 150 tys. zł, a po potrąceniu prowizji klient otrzymał 133 tys. zł, odsetki powinny być liczone od tej drugiej kwoty.
Wyrok nie stworzył sankcji kredytu darmowego i nie przesądza wyniku konkretnych spraw – o tym, jakie skutki ma takie postanowienie umowy, rozstrzygają sądy krajowe. Banki podkreślają, że TSUE dopuścił uwzględnianie kosztów kredytu w oprocentowaniu przez odpowiednie ukształtowanie marży.
Minister sprawiedliwości zapowiadał ustawę
Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zapowiedział przygotowanie specjalnej ustawy, która miałaby uporządkować sytuację, i zaproponował okrągły stół z udziałem zainteresowanych stron. Podczas Europejskiego Kongresu Finansowego ostrzegał przed ryzykiem ogromnego wzrostu liczby postępowań. Resort nie wyjaśnił jednak, skąd pochodzi przywoływana przez ministra liczba 58 mln potencjalnych spraw – eksperci wskazują, że byłaby ona wielokrotnie wyższa niż liczba aktywnych kredytów konsumenckich w Polsce.
Co sprawdzić, jeśli masz kredyt konsumencki
Sprawdź w umowie, od jakiej kwoty bank liczy odsetki – czy tylko od kwoty wypłaconej, czy także od kredytowanej prowizji lub składki ubezpieczeniowej – oraz czy umowa zawiera wymagane informacje o kosztach i RRSO. Pilnuj terminu: skoro nie ma jednolitej wykładni, od kiedy liczy się rok na złożenie oświadczenia, bezpieczniej nie czekać do ostatniej chwili. Jeśli firma proponuje odkupienie roszczenia, porównaj oferowaną kwotę z wartością odsetek i kosztów, które mógłbyś odzyskać samodzielnie.
Źródło: Interia Biznes (za money.pl), wyrok TSUE C-744/24 (EUR-Lex), ustawa o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2025 poz. 1362)
