Koszt alternatywny to wartość najlepszej dostępnej korzyści, z której rezygnujesz, wybierając inne rozwiązanie. Nie jest rachunkiem do zapłaty. Pokazuje, co mogłyby przynieść pieniądze, czas lub inne ograniczone zasoby, gdyby wykorzystać je inaczej. W ekonomii używa się też angielskiej nazwy opportunity cost.
To pojęcie pomaga porównywać decyzje, których skutki nie są widoczne na wyciągu z konta. Odłożenie pieniędzy na lokacie może oznaczać rezygnację z ich innego zastosowania. Podobnie czas poświęcony na dodatkowe zlecenie nie będzie dostępny na odpoczynek lub rozwijanie firmy. Sens porównania zależy od tego, czy odrzucona możliwość była rzeczywiście dostępna.
Jak wybrać właściwą alternatywę
Nie sumuj korzyści ze wszystkich możliwości, których nie wybierasz. Porównaj swoją decyzję z najlepszym rozwiązaniem spośród tych, które możesz realnie zastosować zamiast niej. Jeśli pieniądze są potrzebne w każdej chwili, produkt ograniczający dostęp do środków może nie być odpowiednią alternatywą. Jeśli nie możesz podjąć dodatkowej pracy, przewidywane zarobki z niej również nie opisują twojego kosztu alternatywnego.
„Najlepsza” nie musi oznaczać możliwości z najwyższym oczekiwanym zyskiem. Przy wyborze liczą się także ryzyko, dostęp do pieniędzy, potrzebny wysiłek i twoje cele. Ta sama decyzja może więc mieć inny koszt alternatywny dla różnych osób. Najpierw ustal, co chcesz osiągnąć i z czego faktycznie rezygnujesz. Dopiero potem oceniaj wartość utraconej korzyści.
Jak oszacować utraconą korzyść
Gdy porównujesz zastosowania pieniędzy, określ korzyść z najlepszej odrzuconej możliwości. Uwzględnij koszty potrzebne do jej uzyskania, aby nie porównywać kwoty netto z kwotą przed potrąceniami. Na przykład od odsetek z lokaty pobiera się 19% zryczałtowanego podatku (art. 30a ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT). Dopasuj też okres porównania: korzyść możliwa do uzyskania w krótkim czasie nie jest wprost porównywalna z wynikiem oczekiwanym po dłuższym okresie. Przy inwestycjach pomocna bywa stopa zwrotu z inwestycji.
Korzyść, z której rezygnujesz, jest kosztem alternatywnym wyboru. Nie należy jej mylić z różnicą między wynikami porównywanych możliwości. Możesz wybrać rozwiązanie przynoszące własną korzyść i jednocześnie ponieść koszt alternatywny, bo inna dostępna opcja też coś by przyniosła. Gdy przyszły wynik jest niepewny, otrzymujesz oszacowanie, a nie kwotę, którą na pewno stracisz.
Gdzie przydaje się w finansach osobistych i firmie
Przy odkładaniu pieniędzy rozważ, co tracisz, wiążąc środki na dany czas. Alternatywą może być zachowanie do nich łatwiejszego dostępu albo przeznaczenie ich na spłatę zobowiązania. Porównaj nie tylko oczekiwane korzyści finansowe, lecz także warunki wcześniejszego wycofania środków i własną potrzebę rezerwy. Podobne pytania pojawiają się przy wyborze sposobu nadpłaty kredytu.
Mały przedsiębiorca może w ten sposób ocenić, czy przeznaczyć czas na obsługę kolejnego zlecenia, rozwój oferty czy pracę organizacyjną. Nie chodzi wyłącznie o spodziewany przychód. Każda możliwość wymaga nakładów i może ograniczyć dostępność czasu lub środków dla innych działań. Najlepszą odrzuconą opcję oceniaj więc przez korzyść, która pozostałaby po uwzględnieniu potrzebnych nakładów.
Niepewne wyniki wymagają ostrożności. Obietnica większego zysku nie oznacza, że rezygnujesz z pewnej korzyści tej samej wielkości. Zastanów się, co może zmienić przewidywany rezultat i jakie straty możesz zaakceptować. Twoja skłonność do unikania ryzyka wpływa na to, którą możliwość uznasz za najlepszą dostępną alternatywę.
Czym różni się od wydatku i poniesionej straty
Wydatek oznacza pieniądze, które faktycznie płacisz. Koszt alternatywny dotyczy korzyści z możliwości niewykorzystanej wskutek wyboru. Przy jednej decyzji mogą wystąpić oba rodzaje kosztu. Jeśli kupujesz sprzęt do firmy, płacisz za zakup, a zarazem rezygnujesz z innego zastosowania tych pieniędzy. Sam koszt alternatywny nie jest jednak dodatkową opłatą pobieraną przez sprzedawcę.
Nie jest też tym samym co strata wykazana po nieudanej decyzji. Opisuje możliwości dostępne w chwili wyboru, a nie porównanie rzeczywistego wyniku z późniejszą wiedzą o przyszłości. Oddziel również pieniądze już wydane, których nie odzyskasz, od przyszłych korzyści z dostępnych opcji. W przeciwnym razie wcześniejszy wydatek może przesłonić pytanie, co najlepiej zrobić z zasobami, które nadal masz.
Najczęstsze pytania
Nie. Może dotyczyć czasu, wygody albo możliwości wykonania innego zadania. Gdy wybierasz sposób spędzenia wolnego dnia, nie musisz nic płacić. Rezygnujesz jednak z korzyści, którą dałoby najlepsze inne dostępne zajęcie.
Nie. Punktem odniesienia jest najlepsza dostępna możliwość, z której rezygnujesz. Pozostałych opcji nie dodajesz do rachunku, ponieważ tych samych pieniędzy lub tego samego czasu zwykle nie możesz wykorzystać równocześnie na wszystkie konkurujące cele.
Czasem można go oszacować na podstawie znanych warunków, ale przyszłe korzyści często pozostają niepewne. Wynik zależy też od tego, które możliwości są dla ciebie dostępne i co w nich cenisz. Dlatego przy decyzjach finansowych podawaj założenia, zamiast traktować oszacowanie jak pewną stratę.
Źródła:
