Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 roku rozstrzygnął, że banki nie mogą naliczać odsetek od części kredytu przeznaczonej na pokrycie kosztów, takich jak prowizje czy ubezpieczenia. Orzeczenie dotyczy sytuacji, gdy część kwoty kredytu nie trafia do klienta, lecz pokrywa koszty kredytu, a bank i tak nalicza od niej odsetki. Związek Banków Polskich uznał, że banki powinny zwrócić odsetki pobrane po wyroku, a Rzecznik Finansowy oczekuje zwrotu także tych sprzed kwietnia. Sprawa ma znaczenie dla osób spłacających kredyty konsumenckie, także zawarte przed wydaniem wyroku.
Czego dotyczył wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026
W sprawie C-744/24 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej odpowiadał na pytania Sądu Rejonowego we Włodawie w sporze kredytobiorcy z Bankiem Pekao. Chodziło o umowę kredytu konsumenckiego zawartą 26 maja 2022 roku według wzorca banku, bez indywidualnych uzgodnień. Spór dotyczył tego, czy bank może naliczać odsetki od części kredytu przeznaczonej na pokrycie kosztów. W tej umowie takim kosztem była składka za ubezpieczenie nazwane „dobrowolnym”, którego wykupienie obniżało oprocentowanie – dlatego Trybunał zaliczył składkę do całkowitego kosztu kredytu.
Umowa opiewała na 150 tys. zł, lecz klientowi wypłacono 133 214,92 zł. Pozostałe 16 785,08 zł przeznaczono na składkę ubezpieczeniową. Bank stosował oprocentowanie 8,49% rocznie (stopa bazowa 4,36% i marża 4,13%) do całych 150 tys. zł, czyli także do kwoty składki, przy RRSO 12,57% i okresie kredytowania 96 miesięcy. W sierpniu 2023 roku kredytobiorca złożył oświadczenie o sankcji kredytu darmowego, wskazując m.in. na nieprecyzyjne określenie podstawy naliczania odsetek i błędną RRSO. Następnie pozwał bank o zwrot 30 051,76 zł zapłaconych odsetek i składki.
W wyroku z 23 kwietnia 2026 roku TSUE orzekł, że dyrektywa 2008/48/WE o kredycie konsumenckim stoi na przeszkodzie postanowieniom umownym, które przewidują oprocentowanie nie tylko całkowitej kwoty kredytu, lecz także kwot przeznaczonych na pokrycie jego kosztów. Rozstrzygnięcie opiera się na rozróżnieniu środków udostępnionych konsumentowi od kwot wchodzących w całkowity koszt kredytu. Sfinansowanie składki w ramach umowy nie sprawia, że staje się ona kapitałem, od którego bank może pobierać umowne odsetki. Nie ma przy tym znaczenia, czy pieniądze na koszty przeszły przez rachunek klienta, czy bank przekazał je bezpośrednio, np. ubezpieczycielowi.
Konsekwencje wyroku dla umów kredytowych
Wyrok nie oznacza, że banki nie mogą pobierać prowizji za udzielenie kredytu ani opłat związanych z ubezpieczeniem. Dotyczy odsetek naliczanych od kwot przeznaczonych na pokrycie takich kosztów, gdy zostały one sfinansowane w ramach zobowiązania. Samo doliczenie prowizji lub składki do kwoty spłacanej przez klienta nie czyni z nich środków udostępnionych kredytobiorcy, od których można naliczać umowne oprocentowanie. Trybunał wskazał też rozwiązanie zgodne z prawem: bank może nie oprocentowywać kwot odpowiadających kosztom, a w zamian ustalić proporcjonalnie wyższą stopę oprocentowania kredytu.
Znaczenie wyroku może obejmować także umowy zawarte przed 23 kwietnia 2026 roku. Trybunał nie ograniczył skutków orzeczenia w czasie, więc rozliczenie może dotyczyć nie tylko dalszego naliczania odsetek, lecz również kwot pobranych wcześniej. Nie oznacza to jednak, że każda umowa finansująca prowizję lub ubezpieczenie jest w całości nieważna. Skutki zależą od tego, jak w danym zobowiązaniu ustalono podstawę oprocentowania i jakie odsetki bank faktycznie pobrał.
15 września 2026 roku Związek Banków Polskich przedstawił stanowisko w sprawie wykonania wyroku. Według ZBP banki powinny przestać naliczać takie odsetki w nowych umowach i w umowach aktywnych 23 kwietnia 2026 roku oraz zwrócić odsetki pobrane po wyroku, a szczegóły i terminy ustala każdy bank samodzielnie. Więcej piszemy w artykule o stanowisku ZBP w sprawie zwrotu odsetek. Rzecznik Finansowy uznał propozycję za pierwszy krok, ale oczekuje zwrotu wszystkich nienależnie pobranych odsetek, także sprzed wyroku TSUE. Zapowiedział, że będzie sprawdzał rozwiązania poszczególnych banków, i liczy, że podobne działania podejmą firmy pożyczkowe oraz banki spółdzielcze.
Sankcja kredytu darmowego a wyrok TSUE
Art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje sankcję kredytu darmowego (SKD) na wypadek naruszenia przez kredytodawcę wskazanych w nim obowiązków, m.in. dotyczących treści umowy. Po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia konsument spłaca wtedy kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, w terminie i w sposób ustalony w umowie. Ponosi jedynie przewidziane w umowie koszty ustanowienia zabezpieczenia kredytu. Ustawa obejmuje kredyty konsumenckie do 255 550 zł.
Wyrok TSUE nie daje jednak automatycznie prawa do SKD każdemu kredytobiorcy. Trybunał odpowiadał wyłącznie na pytanie o naliczanie odsetek i nie wypowiedział się o sankcji kredytu darmowego, a ZBP stoi na stanowisku, że wyrok nie otwiera do niej drogi. Czy oprocentowanie kosztów kredytu oznacza w konkretnej umowie naruszenie uzasadniające SKD, rozstrzygają sądy krajowe w indywidualnych sprawach. Ocena może obejmować między innymi informacje o całkowitej kwocie kredytu, stopie oprocentowania, warunkach jej stosowania i RRSO. Liczy się też termin: uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.
Jak sprawdzić, czy dotyczy to Twojej umowy kredytowej
Jeśli spłacasz kredyt konsumencki, zacznij od zestawienia kwoty faktycznie Ci udostępnionej z kwotą, od której bank nalicza odsetki. Sprawdź w umowie, czy część finansowania przeznaczono na prowizję lub ubezpieczenie. Gdy kwota podlegająca oprocentowaniu jest wyższa od środków udostępnionych Tobie, ustal, czy różnica odpowiada kosztom kredytu. Samo stwierdzenie różnicy nie oznacza jeszcze, że bank naliczał odsetki nieprawidłowo.
Przeczytaj postanowienia o całkowitej kwocie kredytu, kosztach, zasadach oprocentowania i RRSO. Porównaj je z harmonogramem spłat oraz historią wpłat. Te dokumenty pozwalają ocenić, od jakiej kwoty obliczano raty i jakie odsetki zostały już pobrane. Zachowaj także informacje o usługach dodatkowych sfinansowanych kredytem.
Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 roku może mieć znaczenie również dla umów zawartych wcześniej. Zwrot odsetek nie nastąpi jednak automatycznie: nie każda umowa zawiera takie postanowienia, a zakres rozliczeń ustala każdy bank. Jeśli dokumenty wskazują na oprocentowanie kosztów kredytu, a bank nie przekazał Ci informacji o rozliczeniu, możesz złożyć reklamację. Bank ma na odpowiedź 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych sprawach najwyżej 60 dni; jeśli nie dotrzyma terminu, reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z Twoją wolą. Gdy bank ją odrzuci, możesz zwrócić się o pomoc do Rzecznika Finansowego.
Źródła:
- Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 (EUR-Lex)
- Związek Banków Polskich – stanowisko w sprawie wyroku C-744/24 (15.09.2026)
- Rzecznik Finansowy o rozliczeniach po wyroku TSUE (15.09.2026)
- Ustawa o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1362), art. 3 i 45
- Ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 823), art. 6–8
