Zabezpieczenia w kredytach firmowych – co akceptują banki

Zabezpieczenia kredytu firmowego to m.in. hipoteka, zastaw rejestrowy, przewłaszczenie, poręczenie, weksel i gwarancje BGK. Wyjaśniamy, czego może żądać bank, jak działa każde zabezpieczenie i ile kosztuje jego ustanowienie.

Jakich zabezpieczeń może żądać bank

Bank może żądać zabezpieczeń przewidzianych w Kodeksie cywilnym, prawie wekslowym i zwyczajach obrotu (art. 93 Prawa bankowego). Sposób zabezpieczenia określa umowa kredytu (art. 69).

Firmie bez zdolności kredytowej bank może udzielić kredytu tylko pod szczególnym zabezpieczeniem i z programem naprawczym (art. 70 ust. 2).

Zabezpieczenie nie zastępuje zdolności do spłaty. Według wytycznych EBA nie powinno być samo w sobie dominującym kryterium przyznania kredytu.

Bank ocenia przede wszystkim przepływy firmy. Rolę zabezpieczenia w tej ocenie opisujemy w tekście o biznesplanie pod finansowanie bankowe.

Przy mniejszych kwotach zabezpieczenie rzeczowe nie zawsze jest potrzebne. PKO BP przy kredycie inwestycyjnym nie wymaga zabezpieczeń do 300 tys. zł, a bez zabezpieczeń rzeczowych udziela nawet do 2 mln zł.

Porównanie najważniejszych zabezpieczeń

Zabezpieczenie	Na czym	Kto jest właścicielem	Jak powstaje	Koszty z ustaw
hipoteka	nieruchomość, użytkowanie wieczyste, spółdzielcze prawo do lokalu, udział	firma (może sprzedać)	wpis do księgi wieczystej; dla banku wystarczy pisemne oświadczenie	wpis 200 zł, PCC 19 zł albo 0,1%
zastaw rejestrowy	rzeczy ruchome, zbiory rzeczy (np. zapasy), wierzytelności, prawa	firma (rzecz zostaje u niej)	umowa na piśmie i wpis do rejestru zastawów	wpis 200 zł, bez PCC
przewłaszczenie	rzeczy ruchome, papiery wartościowe	bank do czasu spłaty	umowa	brak opłat sądowych i PCC
poręczenie, weksel	majątek poręczyciela lub wystawcy	–	pisemne oświadczenie; weksel	brak
gwarancja de minimis BGK	do 60% kapitału kredytu	–	razem z kredytem w banku	0,5% kwoty gwarancji rocznie

Hipoteka

Hipoteka pozwala bankowi zaspokoić się z nieruchomości bez względu na to, kto jest jej właścicielem (art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Powstaje z chwilą wpisu do księgi wieczystej (art. 67). Zabezpiecza wierzytelność do oznaczonej sumy, także wierzytelność przyszłą (art. 68).

Jedna hipoteka umowna może zabezpieczać kilka wierzytelności tego samego banku z różnych umów (art. 68¹).

Hipoteka kaucyjna nie istnieje od 20.02.2011. Zastąpiła ją jedna hipoteka umowna do oznaczonej sumy.

Na rzecz banku wystarczy pisemne oświadczenie właściciela o ustanowieniu hipoteki. Akt notarialny nie jest wymagany (art. 95 ust. 4 Prawa bankowego).

Hipoteka nie blokuje sprzedaży nieruchomości. Zastrzeżenie, że właściciel jej nie sprzeda przed wygaśnięciem hipoteki, jest niedopuszczalne (art. 72).

Obciążenie nieruchomości lub przedsiębiorstwa z majątku wspólnego wymaga zgody małżonka (art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Przykład limitu: PKO BP w pożyczce hipotecznej dla firm finansuje do 60% wartości nieruchomości. Rodzaje hipotek opisujemy w tekście o hipotece umownej, przymusowej i łącznej.

Zastaw rejestrowy

Zastaw rejestrowy powstaje z umowy zawartej na piśmie i wpisu do rejestru zastawów. Rzecz może zostać w posiadaniu firmy (art. 2–3 ustawy o zastawie rejestrowym).

Można nim obciążyć rzeczy ruchome, wierzytelności i prawa. Dotyczy to także zbioru rzeczy o zmiennym składzie, np. zapasów, i rzeczy nabytych w przyszłości (art. 7).

Jeśli umowa to przewiduje, bank może zaspokoić się bez sądu. Może przejąć rzecz albo sprzedać ją w przetargu notariusza lub komornika w 14 dni (art. 22–24).

Przy przejęciu strony muszą wcześniej ściśle oznaczyć wartość rzeczy. Nadwyżkę ponad dług bank zwraca w 14 dni (art. 23).

Przed zaspokojeniem bank zawiadamia firmę na piśmie. Firma ma 7 dni, by zapłacić albo pozwać o ustalenie, że dług nie istnieje (art. 25).

Rejestr zastawów prowadzą sądy rejonowe i jest jawny. Zastaw wygasa po 20 latach od wpisu, chyba że strony go przedłużą (art. 18a).

Bez umowy o zaspokojeniu pozasądowym bank prowadzi egzekucję sądową. Zastaw zwykły z Kodeksu cywilnego dotyczy rzeczy ruchomych (art. 306).

Przewłaszczenie na zabezpieczenie i kaucja

Przy przewłaszczeniu firma przenosi na bank własność rzeczy ruchomej lub papierów wartościowych do czasu spłaty kredytu (art. 101 Prawa bankowego).

Rzeczy oznaczone co do gatunku, np. towary, trzeba wyodrębnić i oznaczyć. Jeśli umowa nie stanowi inaczej, firma prowadzi ewidencję ich zmian.

Kaucja polega na przeniesieniu na bank określonej kwoty pieniędzy (art. 102).

Poręczenie, weksel in blanco i cesja

Poręczenie wymaga pisemnego oświadczenia (art. 876 Kodeksu cywilnego). Przy długu przyszłym jest ważne do z góry oznaczonej kwoty (art. 878).

Poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny, jeśli umowa nie stanowi inaczej (art. 881). Późniejsza umowa banku z dłużnikiem nie może zwiększyć jego zobowiązania.

Bank musi zawiadomić osoby zabezpieczające kredyt o opóźnieniu w spłacie (art. 76a Prawa bankowego). Więcej w tekście o poręczeniu kredytu.

Weksel in blanco uzupełnia się według deklaracji wekslowej. Niezgodnym uzupełnieniem nie można się bronić wobec posiadacza w dobrej wierze (art. 10 Prawa wekslowego).

Poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak osoba, za którą poręczył (art. 32).

Cesja to przeniesienie na bank wierzytelności firmy, np. należności od kontrahentów. Zgoda dłużnika zwykle nie jest potrzebna (art. 509 Kodeksu cywilnego).

Przedsiębiorca w jednoosobowej działalności odpowiada za kredyt całym majątkiem prywatnym. Majątek wspólny odpowiada, jeśli małżonek zgodził się na zobowiązanie.

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji

Bankowy tytuł egzekucyjny nie istnieje, bo art. 96–97 Prawa bankowego uchylono. Banki żądają więc aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji (art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego).

W akcie wskazuje się najwyższą kwotę i termin, do którego bank może wystąpić o klauzulę wykonalności. Może go złożyć także właściciel rzeczy obciążonej hipoteką lub zastawem.

Po nadaniu klauzuli bank może prowadzić egzekucję bez procesu o zapłatę.

Gwarancje BGK: de minimis i Biznesmax Plus

Gwarancję de minimis BGK dostają mikro, małe i średnie firmy. Obejmuje do 60% kwoty kredytu, najwyżej 5 mln zł.

Okres gwarancji to do 60 miesięcy przy kredycie obrotowym i do 120 miesięcy przy inwestycyjnym. Pokrywa tylko niespłacony kapitał, bez odsetek.

Prowizja wynosi 0,5% kwoty gwarancji rocznie. Zabezpieczeniem dla BGK jest weksel własny in blanco kredytobiorcy.

Wartość pomocy de minimis w 3 lata nie może przekroczyć 300 000 euro. Zaległości wobec urzędu skarbowego lub ZUS wykluczają gwarancję.

PKO BP podaje, że gwarancja pozwala nie obciążać majątku firmy. Może też obniżyć prowizję lub marżę.

Gwarancja Biznesmax Plus jest bezpłatna. Zabezpiecza do 80% kredytu na innowacje, ekoinnowacje lub cyfryzację, na okres do 20 lat.

Do kredytu z Biznesmax Plus przysługuje dotacja 10% lub 20% wypłaconego kapitału. Kredyty z gwarancją de minimis opisujemy w tekście o kredytach dla firm.

Koszty ustanowienia i zwolnienia zabezpieczeń

Czynność	Kwota	Podstawa
wpis hipoteki do księgi wieczystej	200 zł (hipoteka łączna – jedna opłata)	ustawa o kosztach sądowych, art. 42, 45
wykreślenie hipoteki	100 zł	art. 46
PCC od ustanowienia hipoteki	0,1% istniejącej wierzytelności albo 19 zł przy wierzytelności o nieustalonej wysokości	ustawa o PCC, art. 7
akt notarialny ustanowienia hipoteki (nieobowiązkowy przy banku)	najwyżej ¼ stawki taksy przy kredycie na działalność	rozporządzenie o taksie, § 7
wpis zastawu rejestrowego	200 zł	ustawa o kosztach sądowych, art. 60
zmiana i wykreślenie zastawu rejestrowego	po 100 zł	art. 61–62
PCC od zastawu i przewłaszczenia	brak	ustawa o PCC, art. 1

Maksymalna taksa za akt ustanowienia hipoteki pod kredyt firmowy (wyliczenie własne) to 692,50 zł przy 500 tys. zł. Przy 1 mln zł wynosi 1192,50 zł, a przy 2 mln zł 1692,50 zł.

PCC przy hipotece na zabezpieczenie istniejącej wierzytelności 1 mln zł wynosi 1000 zł. Przy wierzytelności o nieustalonej wysokości to 19 zł.

Nadmierne zabezpieczenie i zmiana zabezpieczeń

Jeśli zabezpieczenie hipoteczne jest nadmierne, właściciel nieruchomości może żądać zmniejszenia sumy hipoteki (art. 68 ust. 2). To prawo z ustawy, nie prośba do banku.

Hipoteka wygasa razem z wierzytelnością, chyba że z umowy mogą powstać kolejne wierzytelności (art. 94). Wykreślenie kosztuje 100 zł.

Zastaw rejestrowy wykreśla sąd na wniosek banku albo firmy, która dołączy oświadczenie banku o wygaśnięciu długu (art. 19).

Zamianę zabezpieczenia trzeba uzgodnić z bankiem w aneksie. O negocjowaniu warunków umowy firmowej piszemy w tekście o kowenantach w umowach kredytowych.

Najczęstsze pytania o zabezpieczenia kredytu firmowego

Źródła:

• Prawo bankowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 38), art. 69, 70, 76a, 93, 95, 96–97 (uchylone), 101, 102
• Ustawa o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1066), art. 65, 67, 68, 68¹, 72, 75, 94
• Ustawa z 26.06.2009 o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2009 nr 131 poz. 1075) – uchylenie hipoteki kaucyjnej od 20.02.2011
• Ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz.U. 2018 poz. 2017 ze zm.), art. 2, 3, 7, 18a, 19, 22–25, 36, 37
• Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), art. 155, 306, 509, 876–883
• Ustawa – Prawo wekslowe (t.j. Dz.U. 2022 poz. 282), art. 10, 32
• Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), art. 777
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236), art. 37
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228), art. 42, 45, 46, 60–62
• Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 191), art. 1, 4, 6, 7
• Rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566), § 3, 6, 7
• EBA – Wytyczne dotyczące udzielania i monitorowania kredytów (EBA/GL/2020/06), pkt 119–120
• BGK – Warunki uzyskania gwarancji spłaty kredytu w ramach portfelowej linii gwarancyjnej de minimis (PLD-KFG), wersja od 16.04.2026 (PDF na stronie ING)
• PKO Bank Polski – Gwarancja de minimis
• PKO Bank Polski – Gwarancja Biznesmax Plus
• PKO Bank Polski – Kredyt inwestycyjny dla firm
• PKO Bank Polski – Pożyczka hipoteczna dla firm

---