Kowenanty to zobowiązania firmy zapisane w umowie kredytu, np. utrzymanie wskaźnika zadłużenia albo regularne raporty dla banku. Wyjaśniamy, jakie są ich rodzaje, co grozi za naruszenie i co da się negocjować.
Co to są kowenanty kredytowe
Kowenant to zobowiązanie kredytobiorcy zapisane w umowie kredytu. Jego naruszenie bank może uznać za przypadek naruszenia umowy.
Słowo pochodzi od angielskiego „covenant”. Poprawna forma to „kowenant”, a nie „konwenant”.
Ustawy nie używają tego słowa. Banki piszą w regulaminach o zobowiązaniach kredytobiorcy i przypadkach naruszenia, a spółki giełdowe w raportach – o kowenantach.
Kowenanty występują głównie w kredytach dla firm. Bank sprawdza je przez cały czas trwania umowy, a nie tylko przy jej zawarciu.
Podstawa prawna kowenantów
Strony mogą ułożyć umowę według swojego uznania, jeśli nie narusza ona ustawy, natury stosunku ani zasad współżycia społecznego (art. 353¹ kodeksu cywilnego).
Prawo bankowe wymaga, by umowa kredytu określała m.in. uprawnienia banku do kontroli wykorzystania i spłaty kredytu (art. 69). Samych kowenantów ustawa nie nakazuje.
W czasie trwania umowy kredytobiorca musi na żądanie banku przedstawiać dokumenty potrzebne do oceny jego sytuacji finansowej (art. 74). To ustawowe minimum obowiązków informacyjnych.
Umowa kredytu może odbiegać od regulaminu banku. W razie sprzeczności wiążą postanowienia umowy. Jej elementy opisujemy w haśle umowa kredytowa.
Kowenanty finansowe – wskaźniki
Kowenanty finansowe wyznaczają dopuszczalne poziomy wskaźników. Wytyczne EBA wymieniają np. zadłużenie netto do EBITDA, wskaźnik pokrycia odsetek i DSCR.
| Wskaźnik | Co pokazuje |
|---|---|
| dług netto / EBITDA | zadłużenie w relacji do wyniku przed odsetkami, podatkami i amortyzacją |
| DSCR | zdolność obsługi długu: EBITDA w relacji do kosztów obsługi zadłużenia |
| ICR | zdolność pokrycia kosztów odsetek |
| LTV | wartość kredytu w relacji do wartości zabezpieczenia |
| wskaźnik kapitałowy | kapitał własny w relacji do aktywów ogółem |
Sposób liczenia EBITDA wyjaśniamy w haśle wskaźnik EBITDA.
LTV to wartość kredytu w relacji do wartości zabezpieczenia, a nie odwrotnie. Więcej w haśle wskaźnik LTV.
Przykład z raportu spółki giełdowej
Boryszew zobowiązał się utrzymywać wskaźnik dług netto do EBITDA na poziomie nie wyższym niż 3,50. Drugi limit, dług brutto do EBITDA, wynosił 3,70.
Wskaźniki testowano na koniec każdego kwartału, na danych skonsolidowanych. EBITDA liczono za cztery kolejne kwartały.
W czerwcu 2020 r. spółka podała, że według szacunków wskaźniki wyniosą 3,76 i 4,19. Wystąpiła więc do banków o odstąpienie od sankcji i czasową zmianę wskaźników.
Częścią kowenantu były definicje. Dług netto oznaczał zobowiązania odsetkowe grupy pomniejszone o środki pieniężne.
Kowenant może też dotyczyć rentowności. Boryszew raportował ryzyko nieosiągnięcia wskaźnika rentowności w dwóch spółkach zależnych.
Kowenanty niefinansowe
Kowenanty niefinansowe dotyczą m.in. sprawozdań, obciążania majątku, zmiany właściciela, połączeń spółek i zaległości wobec innych wierzycieli. Przykłady z regulaminów banków:
- pari passu – długi wobec banku mają być traktowane co najmniej na równi z innymi długami finansowymi,
- zakaz dalszego obciążania zabezpieczeń lub aktywów na rzecz innych wierzycieli (negative pledge),
- zakaz zbywania aktywów poza bieżącą działalnością (BNP Paribas),
- zmiana kontroli – w BNP Paribas m.in. utrata kontroli nad ponad 50% akcji lub udziałów bez zgody banku,
- zakaz połączeń, przejęć i przekształceń spółki bez zgody banku (PKO BP),
- cross default – zaległość wobec innego banku, leasingodawcy albo faktora; w PKO BP ponad 5 dni roboczych,
- obowiązki sprawozdawcze, np. w PKO BP dane kwartalne do końca miesiąca po kwartale,
- utrzymywanie wpływów z działalności na rachunku w banku (PKO BP).
Zgoda banków bywa potrzebna także do wypłaty dywidendy. Boryszew raportował uzyskanie takiej zgody w maju 2023 r.
Rodzaje zabezpieczeń opisujemy w tekście zabezpieczenia kredytów firmowych.
Co grozi za naruszenie kowenantu
Gdy kredytobiorca nie dotrzymuje warunków udzielenia kredytu, bank może obniżyć kwotę kredytu albo wypowiedzieć umowę (art. 75 Prawa bankowego).
Okres wypowiedzenia wynosi 30 dni, a przy zagrożeniu upadłością kredytobiorcy 7 dni. Umowa może przewidywać dłuższy termin.
Wymagalność całego kredytu nie jest więc natychmiastowa. Od razu bank może jedynie wstrzymać dalsze wypłaty.
Naruszenie nie oznacza automatycznie wypowiedzenia. Regulaminy mówią, że bank „może” uznać zdarzenie za przypadek naruszenia.
Częstą sankcją jest podwyższenie marży. W BNP Paribas marża może wzrosnąć najwyżej do dwukrotności dotychczasowej stawki.
W PKO BP podwyższona marża wraca do poprzedniego poziomu, gdy kolejne badanie potwierdzi wykonanie zobowiązania. Oprocentowanie nie może przekroczyć odsetek maksymalnych.
Bank może też zażądać dodatkowego zabezpieczenia albo programu naprawczego. Gdy zaakceptuje program, nie wypowie umowy z powodu utraty zdolności kredytowej, dopóki program jest realizowany.
Art. 75c Prawa bankowego dotyczy każdego kredytobiorcy, który opóźnia się ze spłatą. Samo przekroczenie wskaźnika go nie uruchamia.
Na czym polega ten tryb, opisujemy w tekście wniosek o restrukturyzację kredytu.
W przyspieszonym postępowaniu układowym bank nie może bez zezwolenia rady wierzycieli wypowiedzieć umowy kredytu co do środków już udostępnionych.
Waiver i porozumienie z bankami
Banki mogą zrzec się praw wynikających z naruszenia. Taką zgodę nazywa się waiverem.
Grupa Azoty uzyskała takie zgody od 13 instytucji finansujących. Dotyczyły wskaźnika dług netto do EBITDA na 30 czerwca 2024 r. i 30 czerwca 2026 r.
Wcześniej spółka zawarła porozumienie, w którym banki nie korzystały z praw wynikających z naruszeń. W zamian przyjęła ograniczenia inwestycji, poręczeń i nowego zadłużenia.
Przy waiverze dla Cognor Holding w 2025 r. banki postawiły warunki: dodatkowe zabezpieczenia i pożyczkę podporządkowaną.
Relpol uzyskał w 2025 r. przesunięcie terminu osiągnięcia wskaźnika zadłużenia do EBITDA. Bank zaakceptował też naruszenie wskaźnika obsługi zadłużenia.
Okresu naprawczego („cure period”) ani prawa do „naprawienia” wskaźnika wpłatą właściciela nie znaleźliśmy w sprawdzonych regulaminach i raportach.
Jak banki monitorują kowenanty
Wytyczne EBA z 2020 r. każą bankom monitorować przestrzeganie kowenantów finansowych i niefinansowych. Dotyczy to kredytów udzielonych po 30 czerwca 2021 r.
Terminowe zaświadczenia o spełnieniu warunków mają służyć bankowi jako narzędzie wczesnego ostrzegania.
Według EBA spóźnione zaświadczenie, prośba o zrzeczenie się warunków lub naruszenie kowenantu to sygnały pogorszenia jakości kredytowej.
Bank Pocztowy określa w umowie, czy monitoring jest kwartalny, czy roczny.
Co da się negocjować
Umowa może odbiegać od regulaminu, więc wiele parametrów kowenantów ustala się indywidualnie. W dokumentach banków i spółek są to m.in.:
- poziom wskaźnika i definicje jego składników,
- częstotliwość testu, np. kwartalna lub roczna,
- zakres danych, np. skonsolidowane dla całej grupy,
- progi istotności w obowiązkach informacyjnych, np. 10% kapitałów własnych w BNP Paribas,
- wysokość podwyżki marży i zasady jej zniesienia,
- okres wypowiedzenia dłuższy niż ustawowe 30 dni.
Bank ma jednak wewnętrzne minimalne wymogi dotyczące dopuszczalnych warunków umowy. Wymagają tego wytyczne EBA.
Przy ryzyku naruszenia spółki występowały do banków o akceptację naruszenia albo czasową zmianę wskaźnika. Tak zrobiły Boryszew i Relpol.
Trzeba jednak uważać. W PKO BP sama propozycja ugody w sprawie restrukturyzacji zadłużenia może zostać uznana za przypadek naruszenia.
PKO BP zakazuje też negocjacji restrukturyzacyjnych z innymi wierzycielami z pominięciem banku. BNP Paribas wymaga zgłoszenia przypadku naruszenia w ciągu 3 dni roboczych.
Najczęstsze pytania o kowenanty
To zobowiązania kredytobiorcy zapisane w umowie kredytu, np. utrzymanie wskaźnika dług netto do EBITDA albo przekazywanie sprawozdań. Bank sprawdza je przez cały czas trwania umowy.
Poprawnie „kowenant”, od angielskiego „covenant”. Forma „konwenant” jest błędna.
Bank może m.in. podnieść marżę, zażądać dodatkowego zabezpieczenia, obniżyć kwotę kredytu albo wypowiedzieć umowę z 30-dniowym terminem.
Tak. Banki udzielają zgody na odstąpienie od testu wskaźnika, czyli waivera, często w zamian za dodatkowe warunki, np. nowe zabezpieczenia.
Źródła:
- Prawo bankowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 38), art. 69, 70, 74, 75 i 75c
- Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), art. 353¹ i 359 § 2¹
- Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U. 2026 poz. 533), art. 256
- EBA – Wytyczne dotyczące udzielania i monitorowania kredytów (EBA/GL/2020/06)
- PKO Bank Polski – Regulamin Kredytowania dla klientów rynku korporacyjnego (od 1.09.2025)
- BNP Paribas Bank Polska – Regulamin czynności kredytowych i zabezpieczających dla klientów korporacyjnych i MŚP (od 1.10.2026)
- mBank – Regulamin udostępniania produktów obciążonych ryzykiem kredytowym (od 15.07.2026)
- Bank Pocztowy – Regulamin kredytowania przedsiębiorstw (15.09.2025)
- Boryszew S.A. – raport bieżący 18/2020
- Boryszew S.A. – raport bieżący 17/2023
- Grupa Azoty S.A. – raport bieżący 23/2024
- Grupa Azoty S.A. – raport bieżący 68/2026
- Cognor Holding S.A. – raport bieżący 30/2025
- Relpol S.A. – raport bieżący 3/2025
Dobre praktyki dotyczące raportowania kovenantów kredytowych są naprawdę kluczowe! Ustalenie jasnych definicji i regularne monitorowanie wskaźników mogą zabezpieczyć firmę przed poważnymi problemami finansowymi. Warto poświęcić czas na przemyślenie tych kwestii przed podpisaniem umowy.
Zgadzam się, że precyzyjne definicje i dobrze dopasowane progi to klucz do uniknięcia nieprzyjemnych sytuacji w negocjacjach kredytowych. Warto inwestować czas w analizę, aby później cieszyć się płynnością i spokojem w prowadzeniu biznesu.
Zgadzam się, że precyzyjne definicje w kowenantach są kluczowe. Często nawet drobne niejasności mogą prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych. Dobrym pomysłem jest też regularne testowanie wskaźników, by uniknąć niespodzianek!