Podarty banknot nie traci od razu wartości. Wyjaśniamy, gdzie go wymienić, ile wypłaci bank, kiedy banknot trafia do NBP i co zrobić ze sklejonym, spalonym lub fałszywym banknotem.
Gdzie wymienić podarty banknot
Zużyty lub uszkodzony banknot NBP można wymienić w kasie dowolnego banku działającego w Polsce. Nie trzeba mieć w nim konta.
Zasady wymiany ustala Narodowy Bank Polski w zarządzeniu nr 31/2013 Prezesa NBP. Obecnie obowiązuje jego tekst jednolity z 2024 r. (Dz. Urz. NBP poz. 6).
Warunkiem wymiany jest rozpoznawalny nominał. Banknot nie może też budzić wątpliwości co do autentyczności.
Ile bank wypłaci za uszkodzony banknot
| Stan banknotu | Wymiana w kasie banku |
|---|---|
| ponad 75% powierzchni w jednym kawałku | 100% nominału |
| najwyżej 9 części tego samego banknotu, razem cały banknot, bez ubytków w miejscach przerwania | 100% nominału |
| od 45% do 75% powierzchni w jednym kawałku | 50% nominału |
| inne przypadki, np. kilka niepełnych kawałków | przyjęcie z wnioskiem do Centrali NBP |
Części banknotu nie trzeba sklejać samodzielnie. Bank skleja je od strony odwrotnej w obecności klienta i oznacza banknot adnotacją o wartości.
Na pełną wartość nie można liczyć, gdy części pochodzą z różnych banknotów. Wszystkie kawałki muszą pochodzić z tego samego egzemplarza.
Gdy bank nie wymieni od ręki – wniosek do NBP
Banknotu, który nie spełnia warunków z tabeli, bank nie wymienia od ręki. Musi go jednak przyjąć z wnioskiem i wysłać do Centrali NBP.
Tak samo bank postępuje, gdy ma wątpliwości, czy banknot kwalifikuje się do wymiany w pełnej wartości albo w połowie.
Wniosek bank sporządza na podstawie dokumentu tożsamości. Jeden z trzech egzemplarzy dostaje osoba, która oddaje banknot.
Centrala NBP bierze pod uwagę wszystkie części tego samego banknotu. Wypłaca pełną wartość przy ponad 75% zachowanej powierzchni, a połowę przy 45–75%.
Skrawków, które dają mniej niż 45% banknotu, NBP nie wymienia. Zwraca je na żądanie, a po sześciu miesiącach od informacji o wyniku niszczy.
Informację o wyniku wymiany NBP wysyła w ciągu 14 dni od dnia wymiany. Pieniądze trafiają na rachunek wskazany we wniosku.
Bez numeru rachunku pieniądze trafiają do banku, który przyjął banknot. Odbiera się je w kasie z dokumentem tożsamości. Przepisy nie podają, ile trwa sama ekspertyza.
Wymiana pocztą, bez wizyty w banku
Osoba fizyczna może sama wysłać do Centrali NBP uszkodzone banknoty o łącznej wartości do 2000 zł. Tą drogą nie wysyła się monet.
Banknoty wkłada się do zaklejonej koperty i dołącza do wniosku ze strony NBP. Przesyłkę kieruje się do Departamentu Emisyjno-Skarbcowego NBP z dopiskiem „DES – wymiana”.
NBP przelewa pieniądze na rachunek podany we wniosku. Niekompletnych wniosków nie realizuje.
Banknot sklejony taśmą, naderwany lub wyprany
Wymianie podlegają banknoty postrzępione, naddarte, podklejone, przerwane, zabrudzone, zaplamione, odbarwione lub z trwałym napisem.
Sklejony banknot bank wymieni na tych samych zasadach co podarty. Dalej go jednak nie wyda, bo podklejone, rozdarte i uprane banknoty nie nadają się do obiegu.
Wpłatomat może odrzucić zniszczony banknot. Co wtedy zrobić, wyjaśniamy w tekście jak korzystać z wpłatomatu.
Banknot spalony, zamoczony lub zabarwiony farbą
Banknoty nadpalone, zawilgocone, zbutwiałe lub kruszące się bank przyjmuje i przekazuje do NBP. Pakuje je do plastikowych torebek, żeby się nie rozpadły.
Przy zanieczyszczeniu chemicznym lub biologicznym trzeba podać jego rodzaj, jeśli jest znany.
Banknoty zabarwione farbą z kaset zabezpieczających przyjmują wyłącznie oddziały okręgowe NBP. Gdy przynosi je osoba prywatna, NBP zawiadamia policję.
Uszkodzone monety
Monetę wymienia się w pełnej wartości także wtedy, gdy rozpadła się na rdzeń i pierścień tej samej monety. Za sam rdzeń albo sam pierścień przysługuje połowa nominału.
Wymianie podlegają też monety wytarte, skorodowane, odbarwione lub uszkodzone mechanicznie.
Monet pofalowanych, pociętych lub zdeformowanych w urządzeniach przemysłowych się nie wymienia.
Czy wymiana jest płatna
Zarządzenie NBP nie przewiduje opłaty od klienta. Dawną opłatę 3% za banknoty zabarwione farbą uchylono 1 listopada 2022 r.
Bank może jednak pobrać opłatę według swojej taryfy. PKO BP za wysłanie banknotu do Centrali NBP pobiera koszty przesyłki pocztowej.
Czy można płacić uszkodzonym banknotem
Sprzedawca nie może odmówić konsumentowi zapłaty gotówką w złotych. Wyjątki obejmują m.in. sklepy internetowe i punkty bez obsługi (art. 59ea ustawy o usługach płatniczych).
Banknot, który przez zużycie lub uszkodzenie nie spełnia warunków NBP, przestaje być prawnym środkiem płatniczym i podlega wymianie (art. 34 ustawy o NBP).
Przepisy nie rozstrzygają wprost, czy sklep musi przyjąć mocno uszkodzony banknot. Najprościej wymienić go w banku.
Więcej o roli gotówki w handlu piszemy w tekście przyszłość gotówki w Polsce.
Podejrzenie fałszerstwa
Banknot podejrzany o fałszerstwo bank zatrzymuje. Sporządza protokół w trzech egzemplarzach, a jeden dostaje osoba, która przedstawiła banknot.
Zatrzymany banknot trafia na policję, a ekspertyzę wykonuje NBP. Autentyczny banknot NBP zwraca policji. Tak samo muszą postąpić sklepy i inni przedsiębiorcy.
Puszczenie w obieg fałszywego banknotu otrzymanego jako prawdziwy jest przestępstwem. Grozi za nie kara do roku pozbawienia wolności (art. 312 kodeksu karnego).
Stare banknoty
Wszystkie banknoty NBP wprowadzone do obiegu od 1 stycznia 1995 r. pozostają prawnym środkiem płatniczym.
Starych złotych sprzed denominacji nie można już wymienić. Termin minął 31 grudnia 2010 r.
Uszkodzone euro i dolary
Uszkodzone banknoty euro wymieniają banki centralne strefy euro, jeśli przedstawi się ponad połowę banknotu. Przy mniejszej części trzeba udowodnić, że reszta została zniszczona.
NBP nie jest takim bankiem, bo Polska nie należy do strefy euro. Według EBC wymiana jest co do zasady bezpłatna.
Zniszczone dolary bada amerykański Bureau of Engraving and Printing. Usługa jest bezpłatna, ale trwa od 6 do 36 miesięcy.
Przy roszczeniu od 500 USD potrzebny jest rachunek w banku w USA. Zwykłe podarte lub brudne dolary wymieniają banki komercyjne w USA.
Najczęstsze pytania o podarte banknoty
W kasie dowolnego banku działającego w Polsce, także bez konta w tym banku. Banknoty do 2000 zł osoba fizyczna może też wysłać pocztą do Centrali NBP.
Pełną wartość, gdy w jednym kawałku zachowało się ponad 75% banknotu albo gdy części tworzą cały banknot. Połowę – gdy jeden kawałek ma od 45% do 75% powierzchni.
Tak. Bank wymienia go na tych samych zasadach co banknot podarty, ale nie wyda go dalej klientom.
Zarządzenie NBP nie przewiduje opłaty od klienta. Bank może jednak pobrać opłatę według taryfy, np. PKO BP pobiera koszty przesyłki do NBP.
Źródła:
- Zarządzenie nr 31/2013 Prezesa NBP w sprawie wymiany zużytych lub uszkodzonych znaków pieniężnych (t.j. Dz. Urz. NBP z 2024 r. poz. 6)
- Narodowy Bank Polski – wymiana zużytych lub uszkodzonych znaków pieniężnych
- Narodowy Bank Polski – banknoty obiegowe
- Ustawa o Narodowym Banku Polskim (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2025), art. 31–35
- Ustawa o usługach płatniczych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 623), art. 59ea
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie znaków pieniężnych podejrzanych co do autentyczności (Dz.U. 2022 poz. 776)
- Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383), art. 312
- PKO Bank Polski – opłaty i prowizje
- Europejski Bank Centralny – banknoty uszkodzone i poplamione tuszem
- Bureau of Engraving and Printing (USA) – Mutilated Currency Redemption
Jeśli banknot został rozerwany, warto sprawdzić, czy spełnia kryteria wymiany – banki najczęściej wymieniają banknoty, jeśli posiadają ponad połowę powierzchni i oba numery seryjne.
Super, że poruszacie temat uszkodzonych banknotów! Nigdy nie wiedziałem, że można wymienić je w każdym banku, nawet jak nie mam tam konta. Przyda mi się ta wiedza, bo zawsze miałem problem z podartymi banknotami w portfelu!
Dobrze wiedzieć, że nawet mocno zniszczone banknoty można wymienić w banku! To naprawdę pomocne, zwłaszcza gdy w portfelu trafi się coś, co przeszło przez pralkę. Dzięki za praktyczne porady!
Dobrze wiedzieć, że uszkodzone banknoty można jeszcze wymienić w banku! Często myślałem, że są już bezwartościowe, a okazuje się, że można uratować sporo pieniędzy. Dzięki za przydatne informacje!